Xalaal · 01 ka mid ah 08
Kaararka boorsada
Waxyaabaha Xalaasha ah ee la Isticmaalo
الحلالḤalāl Consumables
Dib-u-eegista culimada: waa la sugayaa
Qoraalkani wuxuu ka yimid maktabadda daabacan ee Sabīl. Dib-u-eegistiisa culimadu weli way socotaa; qodob kastaa wuxuu wadan doonaa magacyada dib-u-eegayaashiisa iyo taariikhda marka laba caalim ay saxiixaan.
Tarjumaad qabyo ah: mashiin ayaa ka sameeyay Carabiga iyo Ingiriisiga, weli caalim ama tifaftire afka hooyo ku hadla ma akhriyin. Halka sadar uusan caddayn, muuji Ingiriisiga, kuna kalsoonow Carabiga.
Xalaal & Xaaraan
الْحَلَالُ
Al-ḥalāl
Xalaashu way caddahay, xaaraantuna way caddahay, waxaana u dhexeeya arrimo shaki leh oo aysan dad badani aqoon.
2 · Xeerarka aasaasiga ah
3 · Xayawaanka xaaraanta ah
4 · Gawraca — shuruudihiisa
5 · Hilibka Ehlu-Kitaabka
6 · Aalkolada & waxyaabaha wax sakhraamiya
7 · Jelatin, ensaymyo & waxyaabaha lagu daro
8 · Daawada & waxyaabaha la isku qurxiyo
X · M · Sh · Xb waa la xusay halka ay ku kala duwan yihiin. Xukunka maaddooyinku wuxuu isla beddelaa habka wax loo sameeyo — hubi, ha iska malayn.
02Xeerarka
1 Cuntooyinka, asalku waa bannaanaan. Waxba xaaraan ma aha daliil xaaraan ka dhigaya la’aantiis.
2 Hilibka, asalku waa xaaraannimo. Wuxuu xalaal ku noqdaa oo keliya gawrac sax ah.
3 Waxa cunistiisu xaaraanta tahay ka ganacsigiisuna waa xaaraan, qiimihiisuna waa xaaraan.
4 Daruuradu waxay bannaysaa waxa xaaraanta ah, inta daruuradu le’eg tahay oo keliya, wax ka badanna maya.
5 Waxa badnaantiisu wax sakhraamiso, in yar oo ka mid ahna waa xaaraan.
Q 2:173, 6:145; Abuu Daawuud, Tirmidi · saxiix
Waxa shakiga leh
فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ فَقَدِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ
Famani-ttaqash-shubuhāti faqadi-stabra’a lidīnihi wa ‘irḍih
Qofkii ka dhawrsada waxyaabaha shakiga leh, wuxuu badbaadiyay diintiisa iyo sharaftiisa.
Bukhaari, Muslim · saxiix
Taxaddarku waa wanaag, ma aha waajib aad dadka kale ku qasbi karto. Xaaraan ha ka dhigin waxa Alle bannaan uga tegey, dhawrsanaantaadana ha ku cadaadin reer raacaya ra’yi sax ah.
03Xayawaanka xaaraanta ah
Kuwa Qur’aanka lagu magacaabay
Bakhti — wax kasta oo iskiis u dhintay.
Dhiig qulqulaya.
Doofaar, qayb kasta iyo wax kasta oo laga soo saaro.
Waxa lagu gawracay magac aan kan Alle ahayn.
Kan la ceejiyay, kan la garaacay, kan meel sare ka soo dhacay, kan gees lagu dilay, iyo kan uu bahal wax ka cunay — haddii aan la gaarin isagoo nool oo aan la gawricin.
Q 5:3
Kuwa Sunnada lagu magacaabay
Bahallada fool leh — libaax, yeey, ey, bisad.
Shimbiraha ugaarsada ee ciddiyo leh — gorgor, haad, guumays.
Dameeraha guriga.
Noolaha la amray in la dilo, iyo kuwa la reebay in la dilo.
Muslim · saxiix; Bukhaari, Muslim · saxiix — maalintii Khaybar.
Noolaha badda: M, Sh iyo Xb agtooda dhammaantiis waa xalaal, oo ay ku jirto waxa la helo isagoo dhintay — “biyaheedu waa daahir, bakhtigeeduna waa xalaal.” X wuxuu oggol yahay kalluunka oo keliya, wuxuuna ka reebaa xaaxeeyada iyo noolaha qolofta leh.
Abuu Daawuud, Tirmidi · saxiix. Ayaxu waa xalaal gawrac la’aan, si la isku raacay.
04Gawraca
Shuruudihiisa
1 Qofka wax gawracayaa waa Muslim, ama Ehlu-Kitaabka ayuu ka mid yahay.
2 Magaca Alle ayaa lagu dul xusaa.
3 Mindi af badan, oo si degdeg ah loo jiido — weligeed ilig ama ciddi maya.
4 Waxaa la gooyaa hunguriga neefta, hunguriga cuntada iyo labada xidid ee qoorta.
5 Neefku wuu nool yahay xilliga la jarayo.
Q 6:121; Muslim · saxiix — “Alle wuxuu wax walba ku waajibiyay ixsaan; marka aad wax gawracaysaan, si wanaagsan u gawraca.”
Waxa camal ahaan la isku khilaafo
Miyir-tiridda — golayaal badan ayaa oggolaaday halka ay tahay mid laga soo kaban karo oo neefku noolaan lahaa; waa la diiday halka ay disho jarista ka hor. Weydii midka la isticmaalo.
Mindiyaha mashiinka ah — magaca waa in lagu xuso neef kasta, ama uu xuso hal hawl-wade oo niyad joogto ah leh. Cod la duubay kuma filna.
Ka tegidda magaca si kas ah — X, M iyo Xb agtooda hilibku waa xaaraan; Sh wuxuu qabaa inuu xalaal yahay haddii la illoobo ama laga tago.
Mindida afee, neefka ka qari aragtideeda, mid ha ku gawricin mid kale hortiisa, horena biyo u sii.
05Hilibka Ehlu-Kitaabka
وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ
Wa ṭa‘āmul-ladhīna ūtul-kitāba ḥillun lakum
cuntada (xoolaha ay gowracaan) kuwa la siiyey Kitaabka (Yuhuudda iyo Nasaarada) waa idiin xalaal
Q 5:5
Aayaddu waa mid go’an in hilibka ay gawracaan asal ahaan la oggol yahay. Khilaafku wuxuu ku saabsan yahay in wax-soo-saarka warshadaha ee maanta uu weli taas waafaqsan yahay iyo in kale.
Labada mowqif
Oggolaanshaha — aayaddu waa guud; nalaguma mukallifin inaan baarno waxa aynaan goobjoog u ahayn, Saxaabaduna waxay cuneen cuntada Ehlu-Kitaabka iyagoon wax weydiin. Dheh Bismillāh oo cun.
Ka-joogsiga — gawraca casriga ah in badan oo ka mid ahi wax fal diineed ah ma laha haba yaraatee, magacna laguma xuso, hababka sida ku dilidda koronto ama gaasna waxay neefka ka dhigaan mid dhintay ka hor jarid kasta. Markaas waxa aayadda lagu tilmaamay ma jiro.
Bukhaari · saxiix — “Magaca Alle ku dul xusa, oo cuna.” Labada mowqifba waxaa qaba culimo waaweyn.
Dhexdhexaadka camaliga ah: halka gawrac la shahaadeeyay laga helo, kaas qaado. Halka aan laga helin, musaafirka iyo qofka ciriiri ku jira waxay haystaan ra’yi sax ah oo ay ku tiirsan karaan. Tan ha ka dhigin sabab kala qaybsanaan.
06Waxyaabaha wax sakhraamiya
Wax kasta oo wax sakhraamiya waa khamri, khamri kastana waa xaaraan — si kasta oo asalkiisu yahay, magac kasta oo loo bixiyana.
Muslim · saxiix; Q 5:90
Sidoo kale waa xaaraan: in la iibiyo, la qaado, la shubo, la tuujiyo, ama qiimihiisa la qaato — toban ayaa lagu lacnaday arrintiisa.
Tirmidi, Ibn Maajah · saxiix
Halka culimadu kala saaraan
Khal — khamri iskiis isu beddelay waa daahir waana xalaal si la isku raacay. In si kas ah loo beddelo waa la isku khilaafay: X agtiisa waa la oggol yahay, kuwa kale agtoodana waa makruuh ama xaaraan.
Etanool milaye ahaan — halka aan khamri laga soo saarin, uu qaddar aad u yar ku jiro, raadna aanu reebin, golayaasha casriga ah intooda badani way oggol yihiin. Tani waxay khusaysaa dhadhamiyeyaasha intooda badan, dheecaanka faniilaha iyo af-luqluqa.
Cuntooyinka khamri lagu kariyay — waa xaaraan. Kulaylku ma saaro waxa si kas ah loogu daray, dhadhankuna wuu sii jiraa.
Tijaabada lagu kala saaraa waa istixaalada — in maaddadu si dhab ah isugu beddeshay wax kale, ama in la badhxay oo keliya. Badhxiddu waxba ma beddesho.
07Waxyaabaha lagu daro
Jelatin — haddii laga soo saaro maqaarka ama lafta doofaarka, jamhuurka agtiisa waa xaaraan. Haddii lo’ laga soo saaro, wuxuu xalaal yahay oo keliya haddii uu ka yimid gawrac sax ah. Jelatinka kalluunku waa xalaal shaki la’aan. Qaar ayaa oggol jelatinka doofaarka iyagoo ku salaynaya istixaalada; intooda badani ma oggola, iyagoo qaba in isbeddelku aanu ku filnayn.
Renet — waxaa laga soo saaraa caloosha weysha. X iyo kuwo kale oo badan agtooda waa xalaal si kasta oo weysha loo dilay; Sh wuxuu shardi ka dhigaa gawrac sax ah. Renetka mikroobyada laga sameeyo su’aashaas wuu ka baxsan yahay.
L-cysteine (E920) — waa cajiin-hagaajiye. Haddii laga soo saaro baalal ama si farsamo ah loo sameeyo waa xalaal; haddii laga soo saaro timaha dadka, lama oggola sababo kale awgood.
Carmine (E120) — waxaa laga soo saaraa cayayaan. Golayaasha casriga ah intooda badan agtooda waa la oggol yahay; X iyo Sh waxay qabaan in cayayaanku nijaas yahay.
Glycerin (E422) — waa xalaal marka uu dhir ka yimaado ama si farsamo ah loo sameeyo. Kan xayawaan laga soo saaro wuxuu raacaa asalkiisa.
Mono- iyo diglycerides (E471) — badanaa dhir ayay ka yimaadaan; ka hubi soo-saaraha.
Lambarrada E waxay tilmaamaan shaqo, ma tilmaamaan asal. Isla koodhku wuxuu daboolaa asal xalaal ah iyo mid xaaraan ah, soo-saarayaashuna waxay beddelaan kuwa wax siiya ogeysiis la’aan. Calaamad shahaadayn ayaa ka qiimo badan liis.
08Daawada
Is dawee — Alle ma soo dejin cudur isagoon soo dejin dawadiisa. Laakiin dawo ha ka raadin waxa uu xaaraan ka dhigay.
Abuu Daawuud, Tirmidi · saxiix; Abuu Daawuud · saxiix
Halka daruuradu khusayso
Maaddo xaaraan ahi waxay daawo ahaan ku bannaanaataa marka saddex shuruudood kulmaan: xanuunku waa mid dhab ah oo halis ah, dhakhtar aqoon leh ayaa ku taliyay, mana jiro beddel xalaal ah.
Tani waxay khusaysaa insuliinta doofaarka laga soo saaro, heparin, iyo qolofta kaabsalka halka aan beddel laga hayn.
Tallaallada — golayaasha waaweyn ayaa oggolaaday, oo ay ku jiraan kuwa lagu koriyay maaddooyin doofaar laga soo saaray, maadaama maaddadii asalka ahayd ay is beddeshay.
Waxa jirka la mariyo
Aalkolada ku jirta barafuunka, jeermis-dilaha gacmaha iyo daawada maqaarka la mariyo waxaa oggolaaday culimada casriga ah intooda badan — khamri ma aha, lamana cabbo.
Waxyaabaha la isku qurxiyo ee ay ku jiraan wax doofaar laga soo saaray waa in laga fogaado halka beddel jiro.
Rinjiga cidiyaha iyo wax kasta oo dahaar samaynaya waa in la saaro weysada ka hor.
Marka aad si dhab ah u shakisan tahay oo aan caalim kuu dhowayn: ka tag waxa shaki ku geliya, una gudub waxa aan shaki ku gelin.
Sadarrada geeska dhibcaha leh waa dhawaaqa Carabiga, oo xeer lagaga soo saaray shaqalladiisa. Kama yimaadaan daabacaadda, lamana hubin: meesha ay kaga duwan yihiin Carabiga, Carabiga ayaa sax ah.
Luqaddan, maktabadda waxaa lagu akhriyaa tarjumaad qabyo ah oo laga sameeyay daabacaadda Caalamiga ah. Mashiin ayaa ka sameeyay Carabiga iyo Ingiriisiga, weli caalim ama tifaftire afka hooyo ku hadla dib uma eegin. Carabigu waa isha; Ingiriisiga waa la ag muujin karaa. Halka cinwaan uu Qur’aanka ka soo xigto, macnaha la muujiyay waa erayada daabacaad la faafiyay, Somali Translation - Abdullah Hasan Yaqoub (QuranEnc.com), ee ma aha qabyo.
Daabac cinwaankan
Caalami · Carabi · Ingiriisi
Maxalli · Carabi · বাংলা · Ingiriisi
Ku daabac 100%, weligaa ha isticmaalin “fit to page” (bogga ku habee), haddii kale kaararku cabbirkooda uma laabmi doonaan.
Bilaash loo daabaco loona wadaago. Lama iibiyo.
Isla xilliyadaas loogu talagalay